Bilgilenme hakkınızı kullandınız mı?

Prof. Dr. Tevfik Özlü,

tozlu@meds.ktu.edu.tr

Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi, Trabzon

Hasta hakları arasında bilgilenme hakkı önemli bir tutar. Hastaya gereksinim duyduğu bilgileri vermek, sağlık çalışanlarının diledikleri taktirde gösterecekleri bir lütuf değil, hukuki bir görevdir. Hastanın bilgilenme hakkını üç farklı kategoride ele alabiliriz. Bunlardan ilki: sunulan sağlık hizmetine ulaşımını kolaylaştıracak, hizmeti verecek kişi ve kurumu tanımasına yardımcı olacak bilgileri edinmesidir. Diğeri; hastalığı ve hastanın kendisi tarafından uygulanacak olan tedavisi hakkında merak ettiği sorularının yanıtlanmasıdır. Sonuncusu ise, hastaya hekim veya sağlık çalışanları tarafından uygulanacak olan tıbbi girişimler, vücut bütünlüğüne müdahale gerektiren tanı veya tedavi yöntemleri hakkında ayrıntılı bilgilendirme yapılıp onamının alınmasıdır. Bu yazımızda ilk kategorideki bilgilenme hakkından söz edeceğiz. Diğer iki konuyu ise farklı yazılarımızda inceleyeceğiz.

Hasta olarak bir hekime veya sağlık kurumuna başvurduğunuzda gerçekten doğru kişi veya yerde olup olmadığınıza karar verebilmeniz için başvurduğunuz kişi veya kurum hakkında bilgi sahibi olmaya ihtiyaç hissedersiniz. Bu hastanenin donanımı nedir? Kaç hekim var? Hangi dallarda uzmanlar mevcut. Hizmet almak istediğiniz konuda ilgili kişiler kim? Laboratuar, röntgen vb imkanları neler? Örneğin ameliyat olmanız gerekiyorsa, o kurumda şimdiye kadar kaç kişiye bu ameliyat uygulanmış, kaç kişide istenmeyen komplikasyonlar oluşmuş, ölen olmuş mu? Olmuşsa oran ne kadar? Ameliyatı yapacak kişinin bu alandaki uzmanlığı nereden geliyor? Hangi okuldan mezun olmuş, uzmanlığını nerede yapmış? Konusuyla ilgili daha ileri eğitim ve deneyimleri var mı? Ameliyat sırasında veya sonrasında söz konusu olabilecek olası komplikasyonlara gerektiğinde müdahale edebilecek ilgili uzmanlar ve gerekli donanım hastanede var mı? Bunları bilmeniz sizin o kurumda / o hekime ameliyat olup olmama kararı vermeniz için ihtiyacınız olan bilgilerdir. Kurum bunları yazılı veya sözlü olarak size açıklamalıdır. Eğer hasta bir hekimin muayenesine başvurmuşsa, hekimin diploması, uzmanlık belgesi, aldığı mezuniyet sonrası eğitimleri gösteren belgeler hastanın görebileceği şekilde duvarda asılı olmalıdır. Hasta kendisini muayene ve tedavi edecek olan hekimi ve diğer sağlık personelini tanıma hakkına sahiptir. Onlara sorduğu soruları yanıtlamaktan kaçınamazlar.

Hasta, daha basit bilgilere de gereksinim duyar. Örneğin: laboratuar nerededir? Nerede röntgen çektireceğim? Muayene ücreti ne kadar? Lavabo nerede gibi… Bir sağlık kurumu yönlendirici levhalar ve danışmanlık bürosu kurarak hastaların bu gereksinimlerini karşılamalıdır. Hastane girişlerinde hastaları güler yüz ve ilgi ile karşılayan ve ona almak istediği hizmete en kolay nasıl ulaşabileceğini anlatan gerekirse kılavuzluk eden görevliler olmalıdır. Yürüyemeyecek durumdaki hasta yakınlarına tekerlekli iskemle veya sedye alabilme imkanlarını anlatmalıdırlar. Bu kişiler, sadece hizmete fiziksel olarak ulaşımı kolaylaştırmakla kalmamalı, bürokratik işlemler hakkında da hastalara danışmanlık yapmalıdırlar. Resmi, özel, sevkli hastaların muayene veya tedavi olmak için ne gibi işlemler yapmaları gerektiğini, ellerindeki sevk evraklarının veya sağlık karnelerinin işlevsel olup olmadığını hastalara açıklamalıdırlar? Köyden kentten gelmiş, yol yöntem bilmeyen hastane koridorlarında şaşkına dönmüş sağa sola koşturup duran hasta manzaraları bizim ülkemizde sık görülen resimledir. Bu alandaki hizmetin eksikliğini gören bazı açıkgözler hastaneleri mekan tutmuşlardır ve hastalara kılavuzluk yaparak hak etmedikleri kazançlar elde etmektedirler, fırsatçılık yapmaktadırlar.

Hasta, kendisine sunulacak olan sağlık hizmetinin kalitesi ve sunum şekliyle ilgili tereddüt ve endişelerini gidermek için gereksinim duyacağı bilgileri de hekim veya ilgili sağlık çalışanından alabilmelidir? Örneğin bir diş hekimine, muayene sırasında kullanacağı aletlerin sterilize edilip edilmediğini, neyle ve nasıl ne kadar süreyle sterilizasyon uygulandığını sorabilir. Kendisinden kan almaya kalkan kişinin hemşire mi, doktor mu, yoksa bir stajer öğrenci mi olduğunu bilme hakkına sahiptir.

Hekim veya kurum hastaya bilgi verip sorularını cevaplandırırken, ona nezaket kuralları içerisinde, şefkatle, güler yüzlü, sabırla ve istekli olarak davranmalıdır. Açıklamalar hastanın anlayabileceği bir dil ve üslupla yapılmalıdır. Tıbbi terimlerden kaçınılmalıdır.

Hasta, hekiminden veya kurumdan kendisi ve hastalığı ile ilgili tutulan kayıtları, dosyaları, muayene ve laboratuar tetkik sonuçlarını görmeyi talep edebilir. Hasta bu dokümanlardan birer kopya kendisine alabilir.Bunlar hastadan gizlenemez. Bundan da öte, hasta tedavisi tamamlandığında veya o hekim ya da sağlık kurumunda ayrılmak istediğinde hekimi, o ana kadar hastalığı hakkında yapılan her türlü muayene, tetkik, girişim ve tedavilerle ilgili ayrıntılı bir rapor (epikriz) düzenleyip hastasına vermek zorundadır. Hasta isterse hekim bu bilgileri resmi bir rapor şeklinde düzenlemelidir. Bu konu, başka bir yazımızda ele alınacaktır.