Bilişim ve Sağlık

E-Devlet, E-Sağlık, E-Maliye... derken, Internet ve bilişim teknolojilerinin her geçen gün daha fazla alanda kullanıma geçtiğini görmekteyiz. En azından bu kelimelerin bizler için oldukça iyi anlamlar taşıdığını, bu uygulamaların hayatımızı kolaylaştıracağını ümit ettiğimizi söylemek yanlış olmaz. Ancak, dünyadaki bilişim projelerinin başarı oranına baktığımızda, bu tür projelerin çok başarılı olacağını ve gerçekten hayatımızı olumlu yönde değiştireceğini peşinen kabul etmenin oldukça iyimser bir yaklaşım olduğunu da itiraf etmek zorundayız. Diğer taraftan başarılı bilişim projelerinin, kurumlara etkinlik ve verimlilik açısından son derece önemli katkılar sağlayadıkları da açıktır. O halde, özellikle E-Sağlık gibi ulusal çapta yürütülen bilişim projelerinde dünyadaki başarılı ve başarısız örneklerin çok iyi analiz edilmesi, doğru tespitlerin yapılması ve yanlışlardan ders çıkarılması hayati öneme sahiptir.

Unutmamalıyız ki teknoloji, ihmal edilmesi mümkün olmayan bir araçtır; ancak teknoloji tek başına herşeyin çözümü değildir...

Kurumsal Değil, Vatandaş Odaklı Yaklaşım: E-Sağlık

Ülkemizdeki kamu kurumları, artık kurumsal ihtiyaçlarını karşıladıkları çözümlerini birlikte çalışabilir hale getirmek ve daha çok vatandaş odaklı yeni projeler geliştirmektedirler. Özellikle E-Devlet adı altında yürütülen “Devlet Kapısı” projesi, vatandaşın tüm devlet kurumlarına doğrudan erişmesi ve en temel ihtiyaçlarını elektronik ortamda karşılayabilmesini hedeflemektedir.

Bakanlığımız tarafında geliştirilen projeler de benzer hedeflere sahiptir. Bu anlamda hem mevcut bilgi sistemlerini entegre etmek ve birlikte çalışabilir hale getirmek adına projeler yürütülürken; hem de doğrudan verilen sağlık hizmetinin kalitesini artıracak ve vatandaşın da etkin bir şekilde kullanıcısı olacağı e-Sağlık projeleri geliştirilmektedir.

Halihazırda Kullanılan Bilişim Teknolojileri

Bakanlık olarak, ülkemizdeki kamu kurumlarının bilişim konusunda yaşadığı evreleri yakinen tecrübe etmekteyiz. Bu anlamda henüz bilişim teknolojileri ile ilk yakın temas kurduğumuz dönemlerde biz de diğer pek çok kamu kurumu gibi öncelikle kurumsal ihtiyaçlarımızı karşılamak adına projeler geliştirdik. İlk olarak taşrada verilen sağlık hizmetinin izlenmesi ve yönetilebilmesi amacıyla 1996’te Temel Sağlık İstatistikleri Modülü (TSİM) uygulaması geliştirilmiş, ardından 1997’de Bakanlığımızın Bakanlığımızın en temel dört kaynağını olan insan, malzeme, finans ve ilaç kaynaklarını yönetmek için Kaynak Yönetim Sistemi (ÇKYS) adını verdiğimiz otomasyon projesine başlanmıştır. Bugün her iki uygulamanın da güncellenmiş sürümleri kullanılmaktadır.

Diğer taraftan yine mali ve idari bilgilerin elektronik ortamda Bakanlığımıza aktarılması için Bakanlığımız bünyesinde de bazı uygulamalar geliştirilmiştir. Bunlar arasında en önemlileri şunlardır:

Tek Düzen Muhasebe Sistemi (TDMS)
Sağlık Bakanlığı İhale Bilgi Sistemi (SBİBS)
Tıbbi Cihaz ve Malzeme Kayıt Sistemi (TCMKS)
Yeşil Kart Bilgi Sistemi (YKBS)
Performans Takip Sistemi (PTS)
Hastane Bilgi Formları (HBF)
Performans Değerlendirme Formları (PDF)
Evrak Takip Programı (ETP)
Hasta TakipSistemi (HTS)

Yukarıda isimleri verilen uygulamaların kapsamına ve çokluğuna baktığımızda, aslında Bakanlığımızın bilişim teknolojilerini yoğun bir şekilde kullandığını hemen hemen tüm veri ihtiyacını bilişim teknolojilerini kullanarak karşıladığını rahatlıkla görebiliyoruz. Ancak bilişim teknolojilerinin kullanılması ile birlikte, nasıl kullanıldıkları, projeler arasında politika birliğinin varlığı ve birlikte çalışabilirlikleri de oldukça önemlidir.

Bu açıdan baktığımızda, hala kurumsal ağırlıklı ve genellikle birimlerin özel amaçlarına göre tasarlanmış, birbiriyle entegrasyonu yeterince kuvvetli olmayan projelerin ağırlıkta olduğunu ifade etmek durumundayız. Ancak bu durum, görünenin aksine bir dezavantaj değil, yazımızın başlangıcında bahsettiğimiz üzere, kamu kurumlarının bilişim alanında yaşadığı evrelerin doğal sonuçlarından ve ara çıktılarından birisidir. Dolayısıyla bu gelişmeleri doğru okumak ve bir sonraki adımlarımız için birer basamak olarak kullanmamız gerektiğini düşünüyoruz. Nitekim, bu uygulamalar, Bakanlığın ilgili kurumlarındaki personelin bir bilgi sistemi kullanmasına ve “kayıt disiplini” kazanmasına büyük katkılarda bulunmuştur. Bu sayede bundan sonra geliştrilecek olan entegre bir bilgi sistemine daha kolay uyum sağlayacaklardır.

Türkiye Sağlık Bilişim Sistemi Eylem Planı

Profesyonel anlamda, Bakanlığımızda yürütülen E-Sağlık çalışmaları, 2003 yılında başlatılan ve Ocak 2004’te tamamalanarak Sayın Müsteşar Yardımcımız Prof. Dr.Sabahattin AYDIN’ın sunuşu ile ilan edilen Türkiye Sağlık Bilişim Sistemi Eylem Planı (www.saglik.gov.tr/tsbs )çalışmalarına dayanmaktadır. Bu plan, ilgili devlet kurumları, üniversite ve sivil toplum kuruluşlarının yer aldığı 10 ayrı çalışma gurubu ile çok yoğun bir çalışma neticesinde hazırlanmıştır. Halen devam etmekte olan E-Sağlık çalışmalarının bu doküman çerçevesinde ilerlediğini söyleyebiliriz.

TSBS’nin hemen ardından 2004 Mayıs ayında tamamlanan, hibe kredi ile yabancı bir heyet tarafından yürütülen “Sağlık Bilgi Sistemlerinin Mimari ve Teknolojik Altyapı Analizi” çalışması da önemli tespitlerde bulunmuştur. Yine o dönemlerde International Telecommunication Union (ITU) ile yapılan işbirliği çerçevesinde E-Sağlık konusunda pek çok ülkede üst düzey danışmanlık hizmeti veren Dr. Salah MANDİL ile birlikte çalışılmaya başlandı.

Bakanlığımızın IT danışmanlarının da katkısıyla, Dr. Mandil tarafından 2004 Ekim ve Kasım aylarında iki ayrı raporla Türkiye’de E-Sağlık uygulaması için detaylı yol haritaları çıkartıldı. Hatta, TÜBİTAK ve TÜSİAD gibi kuruluşların da bu tarihlerde benzer faydalı raporlar hazırladıklarını ifade etmekte fayda var.

Görüldüğü üzere, 2004 yılı, E-Sağlık konusunda peşpeşe analiz çalışmalarının yapıldığı, konunun dünyadaki örneklerinin incelendiği ve ulusal yol haritalarının çıkarıldığı bir yıl olmuştur. Belki de ilk defa Bakanlığımız, teknoloji konusunda uzmanlık gerektiren bir konuda çok büyük bir birikime sahip olmuş ve yine ilk defa sağlık bilişimi konusunda takip eden değil; yol gösteren, standartları belirleyen bir konuma yükselmiştir.