Aktif vaka bulma:

(active case finding)

Sürveyans altındaki bir sağlık olayında vakaları arama işlemi (örn. Tüberküloz vakası bulmak için sağlık çalışanlarının ev ziyaretleri yapması, akut hemorajik ateş vakalarını saptamak için aktif bir şekilde tıbbi kayıtların araştırılması.)

Aktif sürveyans:

(active surveillance)

Sürveyans sisteminde bildirim yapmakla yükümlü kişi veya birimlerin kendiliğinden rapor etmesini beklemeksizin, yetkili birimlerce düzenli olarak verilerin toplanması. (örn. Klinisyenleri ayda bir telefonla aramak.)

Atak hızı:

(attack rate)

Bir grupta bir epidemi sırasında gözlenen kümülatif enfeksiyon insidansı (bu oran klinik olguların ampirik olarak saptanmasıyla ve/veya seroepidemiyolojik olarak saptanabilir. Zaman aralığı belirsiz ise atak hızından söz edilemez)

Bildirim:

(notification)

Sağlık otoritesinin resmi iletişim kanalları ile vakalar veya salgınlardan haberdar edilmesi işlemi.

Bildirimi zorunlu hastalık:

(notifiable disease)

Yasal bir gereklilik ile uygun yetkide bir merciye (yerel veya merkezi sağlık otoritesi) rapor edilmesi zorunlu hastalık.

Bulaşıcı hastalık:

(communicable disease)

Bir mikroorganizma veya onun toksik ürünlerine bağlı olarak ortaya çıkan hastalıktır. Etkenin, bir enfekte kişiden, hayvandan veya rezervuardan; hayvan konak, vektör veya cansız çevre aracılığıyla, doğrudan veya dolaylı olarak bir duyarlı konağa geçişiyle oluşur.

Duyarlı kişi:

(susceptible host)

Bir birey veya hayvanın bir mikroorganizma ile enfeksiyon gelişimine açık olması. (her ne kadar bazı ajanlar antikorların bulunması halinde bile enfeksiyona neden olabilirse de; genellikle mikroorganizmaya karşı spesifik koruyucu antikorların olmayışı konağın duyarlılığı için bir gösterge olarak değerlendirilir)

Eliminasyon:

(elimination)

Bir enfeksiyon etkeni yeryüzünden yok edilemese bile neden olduğu hastalığın görülmemesinin sağlanmasıdır.

Enfeksiyon:

(infection)

Bir organizmanın bir konakcıda (insan, hayvan, artropod) yerleşmesi, çoğalması ve genellikle bir immun yanıt oluşturmasını tanımlar. Klinik bir hastalık tablosuna neden olabilir veya olmayabilir.

Endemi:

(endemic)

Bir enfeksiyon etkeninin veya hastalığın belirli bir coğrafyada veya toplulukta sürekli görülmesi durumu. Hastalığın o bölgede veya grupta alışılmış bir prevalansının olması da aynı mesajı verir

Bildirim:

(notification)

Sağlık otoritesinin resmi iletişim kanalları ile vakalar veya salgınlardan haberdar edilmesi işlemi.

Bildirimi zorunlu hastalık:

(notifiable disease)

Yasal bir gereklilik ile uygun yetkide bir merciye (yerel veya merkezi sağlık otoritesi) rapor edilmesi zorunlu hastalık.

Bulaşıcı hastalık:

(communicable disease)

Bir mikroorganizma veya onun toksik ürünlerine bağlı olarak ortaya çıkan hastalıktır. Etkenin, bir enfekte kişiden, hayvandan veya rezervuardan; hayvan konak, vektör veya cansız çevre aracılığıyla, doğrudan veya dolaylı olarak bir duyarlı konağa geçişiyle oluşur.

Enfeksiyon:

(infection)

Bir organizmanın bir konakcıda (insan, hayvan, artropod..) yerleşmesi, çoğalması ve genellikle bir immun yanıt oluşturmasını tanımlar. Klinik bir hastalık tablosuna neden olabilir veya olmayabilir.

Epidemi (salgın):

(epidemic, outbreak)

Bir hastalığın veya sağlıkla ilişkili spesifik bir durumun belirli bir coğrafyada veya toplulukta beklenenden daha fazla sayıda görülmesi. Topluluk veya bölge ve zaman aralığı kesin olarak belirlenmelidir. Bir epideminin varlığını gösteren vakaların sayısı etkene ve maruz kalan populasyonun büyüklüğü ve tipine göre değişir. Geçmişteki deneyimler veya hastalığın daha önce o bölgede hiç görülmemiş olması; olayın ortaya çıktığı yer ve zaman “epidemi” demek için önemlidir.

Kuru buz:

(dry ice)

Kuru buz, karbon dioksitin (CO 2) katı halidir. Renksiz, tatsız ve kokusuzdur; –79 0C sıcaklığa sahiptir. Sıvı CO 2’den elde edilir, yüksek basınç altında saklanabilir. Kuru buz mühürlü taşıyıcı kutularla satılır. Kutu bir kere açıldıktan sonra, kalıplar 4-7 gün içinde tüketilmelidir. Ortam ısısı ile teması halinde sıvı faza geçmeden buharlaşır (süblimleşme). Dondurularak transport edilmesi gereken biyolojik materyal sıkıca bantlanmış köpük kutu bir pakete kuru buz ile birlikte konulduğunda; tamamen buharlaşıncaya kadar geçen sürede (ortalama 5 gün) materyalin donmuş olarak korunması için efektif ortam sağlar.

Soğuk zincir:

(cold-chain)

Biyolojik bir ürünün bir merkezden başka bir merkeze gönderilmesi, taşınması ve geçici süre ile saklanması esnasında tüm aşamalarda aksi belirtilmedikce +4-8 0C (buzdolabı/buzluk ısı koşulları) ısı aralığı içinde tutulması

Sürveyans:

(surveillance)

Verilerin sistematik olarak toplanması, biriktirilmesi ve özellikle elde edilen sonuçlara göre harekete geçecek kişiler başta olmak üzere bu sonuçlara ihtiyacı olan birimlere hızla geri bildirimini sağlamak üzere verilerin değerlendirilmesi sürecidir.

Vaka tanımı:

(case definition)

Belli bir hastalığın sürveyansı veya salgın araştırma amaçları için bir bireyin bir “vaka” olarak tanımlanabilmesinde bir arada bulunması gereken tanısal kriterler seti.

Vaka tanımları; kişi, yer ve zaman elemanlarıyla birlikte, klinik kriterler, laboratuvar kriterleri veya bunların bir kombinasyonu şeklinde olabilir.

Yetkili laboratuvar:

(authorised laboratory)

Özellikle DSÖ’nün Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri (International Health Regulations, 1969; 1992’de güncellendi ve yeniden yayımlandı; DSÖ, Geneva) ve diğer benzeri kararlar çerçevesinde karantina gerektiren hastalıklar kategorisindeki enfeksiyonların tanısında ve ülkemizde hiç bir laboratuvarda tanısı gerçekleştirilemeyen spesifik enfeksiyonların tanısında (akut hemorajik ateş sendromu...) Sağlık Bakanlığı’nın bu teknikleri uygulamak üzere veya yurt dışında bir referans laboratuvara örneklerin gönderilmesini sağlamak üzere yetkilendirdiği laboratuvar veya kurumdur.